Các bạn thân mến,

Biết tin mẹ của tôi vừa mất, các bạn đã thông báo cho nhau, đến viếng, gởi lời chia buồn, bày tỏ sự  cảm thông hay chia sẻ trong thầm lặng. Tôi cảm thấy rất ấm lòng trong những giờ phút khó khăn của đời mình. Xin cảm ơn và xin mời các bạn đọc đôi dòng tâm sự sau đây tôi viết sau khi an táng mẹ như sự đáp tạ tình cảm của các bạn.

Mẹ tôi.

Hình như suốt đời tôi cảm thấy thiếu tình mẹ và có lỗi đối với mẹ. Đó là một tình cảm hơi khác thường bắt nguồn từ quá khứ rất xa trong đời.

Trí nhớ thời thơ ấu của tôi rất kém nên hầu như tôi không nhớ gì về sự yêu thương, chăm bẵm của mẹ lúc bé thơ mà chắc chắn không người mẹ nào không thể hiện. Tôi lại mồ côi cha khá sớm từ lúc năm tuổi. Mẹ tôi phải tảo tần mua bán nuôi các con. Sau này tôi biết mặc dù mẹ xuất thân từ một gia đình khá giả ở nông thôn và làm dâu nhà hoàng phái, vợ công chức nhưng do thời cuộc chiến tranh và chồng qua đời khi con còn nhỏ, mẹ tôi rất vất vả để nuôi các con khôn lớn. Tôi còn nhớ mẹ đã làm rất nhiều nghề, từ buôn thúng bán bưng, nấu cơm tháng, bán tạp hóa đến làm nước mắm, bán café giải khát, đi buôn chuyến, bán gạo…Trong hoàn cảnh đó mẹ không có thời gian và có lẽ do tập quán của phụ nữ nông thôn Việt Nam, mẹ không có những biểu hiện của tình cảm mẹ con, nhất là  lúc con đã lớn khi trong âm thầm tôi mong mỏi điều đó.

Lớn lên, tôi khao khát vượt thoát ra khỏi gia đình để sống cuộc đời tự do. Vào đại học, ở trọ, tôi ít khi về nhà, ngay cả vào dịp tết. Tuổi trẻ tôi sống cho bạn bè, người yêu và nỗi cô đơn của mình. Khi tham gia tranh đấu và bị bắt giam, tôi cũng không báo cho mẹ biết. Trong tù tôi mơ ước mẹ đến thăm và sau đó khi vừa tốt nghiệp đại học, viết cuốn tiểu thuyết đầu tiên, tôi cố viết một chương thật cảm động cảnh mẹ đến thăm tôi trong tù. Đó là một chương hoàn toàn hư cấu nhưng tôi vẫn rất mủi lòng mỗi khi đọc lại. Niềm khao khát thầm kín của tôi được thể hiện như thế.

Ra trường, thay vì có thể chọn nhiệm sở gần gia đình, gần mẹ, tôi lại lắng nghe "tiếng gọi nơi hoang dã" và chọn đi đến một nơi xa xôi đất đỏ "buồn muôn thuở, bụi mù trời" trên tây nguyên để làm kẻ chinh phục tâm hồn. Những năm tháng dạy học tôi cũng ít về thăm mẹ. Vì chủ trương sống tự do và phi công thức, tôi lập gia đình cũng không báo cho mẹ biết và chỉ đưa vợ về thăm mẹ khi đã có con đầu lòng.

Rồi tôi tham gia "họat động cách mạng", lại càng ít có dịp về thăm mẹ. Ngày "giải phóng" tôi lo tiếp quản thị xã nơi mình ở trong khi ở nhà, quá sợ cộng sản, mẹ theo dòng người di tản chạy trối chết và mất hết tài sản. Khi mẹ tìm được đến tôi, tôi quá bận rộn công tác, không chăm sóc được mẹ, mẹ về nhà cũ tiếp tục làm ăn buôn bán, tôi lại sống xa mẹ.

Về già, mẹ bị té gãy xương đùi, chú em tôi đưa mẹ vào Saigon điều trị và từ đó ở nhà chú em cho đến khi qua đời. Mẹ không có bệnh tật gì đặc biệt nhưng do lớn tuổi, gãy xương, mẹ không dám vận động nhiều nên ngày càng yếu và hầu như bị cột chặt vào giường. Hơn 10 năm mẹ ở trong một căn phòng nhỏ, được chú em tôi chăm sóc chu đáo về ăn uống thuốc thang nhưng mẹ rất buồn vì không đi đâu được và ít tiếp xúc với mọi người. Ban ngày mọi người trong nhà đều đi làm, đi học, mẹ chỉ nằm trên giường đọc sách báo. Điều lạ lùng là 80-90 tuổi mắt mẹ vẫn tốt, không cần kính. Mẹ đọc nhưng không hiểu bao nhiêu, đọc chỉ để mà đọc. Có khi một cuốn sách cứ đọc đi đọc lại nhiều lần.

Tôi ở xa, mỗi lần đến thăm, mẹ thường than thở: "Nằm thoi thoi thóp thóp một mình buồn miết". Tôi viết văn nhưng chưa bao giờ dùng được từ chính xác và ấn tượng như mẹ. Mẹ thuộc rất nhiều ca dao, tục ngữ, truyện Kiều và trong câu chuyện sử dụng rất đúng chỗ. Có lần con trai tôi đưa bạn gái đến thăm, mẹ hỏi tuổi, hai đứa trả lời đều hơn ba mươi. Mẹ đọc ngay "Trai ba mươi tuổi đang xoan, gái ba mươi tuổi đã toan về già", làm cô gái ngượng chín cả mặt.

Mỗi lần đến thăm, mẹ thường hỏi đi hỏi lại một số câu: Mi ở mô, xa hay gần? Nhà mi có vườn tược chi không, trồng cây chi? Con mi làm việc gì, có kiếm đủ ăn không? Mi mấy chục tuổi rồi?... Tôi thường trả lời mẹ đầy đủ, chi tiết vì biết mẹ thích nghe nói chuyện. Khi mẹ bắt đầu lẩn thẩn, trong một buổi đến thăm, mẹ hỏi hàng chục lần một câu hỏi, tôi vẫn kiên nhẫn trả lời.

Tôi không có nhiều thì giờ thăm mẹ. Những lúc đến thăm chỉ nói chuyện chừng một, hai giờ. Có khi tôi về Saigon, phải lo việc này việc kia, chưa đến thăm mẹ ngay, tôi thường cảm thấy rất áy náy và tự hỏi: Tại sao mình lại coi việc khác quan trọng hơn chuyện đi thăm mẹ? Có gì quan trọng trên đời này hơn việc thăm mẹ khi mẹ đã già yếu và cần đến con cháu? Tôi ăn năn và vẫn cứ phạm lỗi dù tôi cũng đã lớn tuổi.

Càng ngày mẹ càng yếu và càng buồn, không thiết ăn uống nên chỉ còn da bọc xương. Tôi xót xa nhìn mẹ và thấy mình quá bất lực. Tôi không thể làm gì được trước nỗi đau của mẹ, nỗi cô đơn của kiếp người. Ba tháng trước tôi đến thăm, tôi bị sốc khi lần đầu mẹ không còn nhận ra tôi nữa. Lần cuối tôi gặp mẹ, mẹ hầu như không còn biết gì, ngọn đèn cạn dầu, lắt lay sắp tắt. Tôi sững sờ choáng váng.

Bây giờ mẹ đã ra đi, yên nghỉ giấc nghìn thu. Tôi mong như thế. Tôi vừa thấy nhẹ lòng vừa hối tiếc. Nhẹ lòng vì mẹ đã giải thoát khỏi cơn đau thân xác và nỗi cô đơn tinh thần, nỗi đau của kiếp người. Vì tôi tin sinh ký tử quy dù chưa biết quy về đâu. Hối tiếc vì tôi không còn cơ hội nào nói chuyện với mẹ nữa. Tôi đã từng nghĩ mình phải ở bên mẹ thật lâu, trả lời đầy đủ tất cả mọi câu hỏi của mẹ, kể cho mẹ nghe tất cả những chuyện xẩy ra bên ngoài mà từ lâu mẹ không hề hay biết…Tôi không thể nào, vĩnh viễn không thể nào làm được điều nhỏ mọn đó cho mẹ.

Ở tuổi này tôi nghĩ không có gì quý bằng tình người, nhất là tình mẹ. Hãy làm bất cứ điều gì có thể làm được cho người mình yêu thương. Trước khi quá muộn.

10-1-09

Ngày an táng mẹ.

TDBC